Tveir demantar í sandi
Eftir Kristján Friðriksson
Kvöldsólin speglast í fjöllunum fram undan og smám saman étur húddið upp svart strikið sem rammað er inn af blágrænu breiðunni á Sandinum. Til að byrja með vorum við ekki ein, en svo tóku einhverjir að heltast úr lestinni eða sveigja af leið. Í speglinum sé ég hvar sólin tyllir sér einmana niður á brúarsporðinn sem við skildum eftir fyrir löngu síðan. Ég reyni að telja stikurnar sem skilja okkur að, en þær hverfa sjónum löngu áður en sólin nær að gleypa þær. Við erum ein, aðeins síðustu sólargeislar dagsins elta okkur og ég bægi þeim frá með því að ýta við speglinum þannig að skyndilega horfist ég í augu við sjálfan mig.
Eitt sinn voru þessi augu blá. Það var þegar við settum þeim stólinn fyrir dyrnar og hrópuðum hingað og ekki lengra. Þegar við trúðum því að við hefðum unnið og sorpflutningabílarnir hefðu tæmt vopnabúr heimsins. Þegar við trúðum því að síðasta stríðsherranum hefði verið steypt af stóli og fólkið hefði náð þeim merka áfanga að velja sér leiðtoga. Þau voru enn blá þegar við sofnuðum á verðinum, hættum að taka okkur stöðu með mannslífum og hættum að sjá hvernig heimurinn var að breytast fyrir augum okkar.
Þegar við loks rumskuðum var það um seinan og augu mín tóku að grána með hverjum andardrætti sem ég tók. Frá því ferðafélagi minn fæddist hafa öfgarnar vaxið og breitt úr sér eins og lúpína á eyðisandi þar sem engrar fyrirstöðu gætir. Hömlurnar sem heimurinn kom sér saman um hafa brostið og líf okkar orðið að bitbeini þeirra sem ofmetnast af eigin skoðunum, blindaðir af falskri frægð forfeðranna sem eitt sinn nær steyptu okkur í glötun. Fólk er ofurselt þeim sem á stærstu jarðýtuna, þeirri sem ryður ösku þess niður í hyldýpið. Vei þeim sem rís upp og andmælir þvingaðri frelsun eins undan oki annars. Lög vernda ekki lengur líf, aðeins gerendur.
Ég hristi þessar hugrenningar af mér, þær molna eins og héla undan fæti á svölum morgni og ég stöðva bílinn. Þögnin hellist yfir okkur og ég skrúfa niður rúðuna til að hleypa henni inn.
„Pabbi.“ Ég sný speglinum og blá augu hennar blasa við mér. Hún hefur setið hljóð síðan við fórum fram hjá síðasta þorpinu og ég spyr hana hvort ekki sé allt í lagi. „Jú,“ segir hnátan, „Af hverju stoppum við? Erum við komin?“ Ég vildi óska að ég gæti svarað henni, eina sem ég veit er að við erum ekki villt, en ég er jafn óviss um það hvort við séum á réttri leið eða að nálgast leiðarenda, hvorki við tvö né nokkur annar. Til að víkja mér undan því að svara, kveiki ég á útvarpinu. Þulinum þykir stigmögnun liggja í loftinu, Vesturveldin hafa sett þeim úrslitakosti sem verður að svara innan … og ég slekk. Blá augun spyrja mig aftur án orða. Hverju á ég að svara?
Ég opna hurðina, „Komdu, mig langar að sýna þér smá,“ og við fetum okkur eftir melnum sem lúpínan hefur eirt. Loftið er kyrrt, nærri dautt og hún laumar hendi í lófa mér og við leiðumst í kvöldsólinni. Ég er ekki að skrökva að henni, ég veit að hérna rétt við veginn má finna líf sem hefur lifað öll helstu voðaverk okkar. „Sjáðu þetta tré, það heitir einir. Hann er hundrað sinnum eldri en þú. Elsta lifandi planta sem finnst á landinu okkar,“ og ég segi henni að þrátt fyrir eldgos sem drap þúsundir, flóðbylgju sem æddi yfir sandinn, frostaveturinn og tvær heimstyrjaldir, þá lifði þetta litla tré af. Augu hennar stækka og fyllast tárum, óhugnaðurinn er aðdáuninni yfirsterkari og ég þagna, svipast um, „Sjáðu bleika blómið þarna í sandinum.“ „Er það líka svona gamalt?“ spyr hún varfærnislega. „Nei, ástin mín. Geldingahnappurinn er kannski bara fimm ára, eins og þú.“ Barnsleg einlægnin spyr aftur, „Má borða það?“ Ég skil fyrr en skellur í tönnum og við töltum að bílnum, „Viltu bita?“
Við sitjum í þögninni og borðum nestið okkar, virðum fyrir okkur jökulinn sem baðar sig í síðustu geislum sólarinnar. „Sjáðu pabbi, þetta er eins og demantur,“ segir hún og bendir með kámugum fingri á Pólstjörnuna sem líkt og tyllir sér á topp einisins. Við þegjum bæði á meðan við virðum stjörnuna fyrir okkur. Þetta er sú tegund þagnar sem tekur við þegar manneskjan skynjar smæð sína og orð missa mátt sinn.
„Ég elska demanta,“ hvíslar stúlkan, hallar undir flatt og leggur við hlustir, „Hvar eru allir fuglarnir, pabbi?“ Ég skrökva og segi þá vera farna að sofa, einn óhugnaður er nóg fyrir fimm ára blá augu á dag. Ég teygi mig inn í bílinn og kveiki á útvarpinu til að rjúfa þögnina. Einkennilegt lagaval, ég á von á ættjarðarsöng eða sálmi en þess í stað berast angurværir lokahljómar Two Suns in the Sunset út í kyrrðina.
„Sjáðu pabbi, sólin.“
Ég lít til vesturs. „Já, hún er að setjast, það er að koma nótt.“
„Nei, pabbi, hún er að koma upp!“
Ég lít á skugga einisins sem teygir sig á móti sólu eins og hann vilji forðast leiftrið sem rís í austri. Það er þá svona sem þeir ætla að ljúka þessu. Eitt andartak, þetta sem hverri lifandi manneskju er gefið til að rifja upp lífshlaup sitt, verð ég að gráum steini. Ég hristi af mér óhuginn, gríp stúlkuna í fangið og við hjúfrum okkur saman fyrir aftan bílinn. Þulurinn í útvarpinu talar yfir síðustu hljóma lagsins, „Og nú að veðri. Á morgun verður skýjað með skúrum á víð og dreif austan til, hiti allt að fjögur þúsund gráður.“ Útvarpið þagnar, þungar drunur kveða við og aska þyrlast upp. „Hvað er þetta pabbi?“ spyrja óttaslegin blá augun. Loksins get ég svarað henni, „Þetta er síðasti andardráttur jarðarinnar, nú breytumst við í demanta.“
Kristján er nemandi í Almennri bókmenntafræði og Ritlist, skúffuskáld til 50 ára í leit að rödd fyrir ófullgerð skrif. Dreifbýlistútta í eðli sínu sem dreymir um frjálsræði holóttra malarvega í stað ljósastýrðra biðraða höfuðborgarinnar og kyrrð án eyrnatappa.
