Ungi í hreiðri
Eftir Ingu Kristínu Skúladóttur
Það var ennþá svartamyrkur þegar Elín hrökk upp með andfælum. Maðurinn hennar lá í fastasvefni við hlið hennar og vekjaraklukkan sömuleiðis á náttborðinu, tilbúin að hringja eftir tæpa þrjá tíma. Hún hafði vaknað við sömu hugsun og hún hafði gert í sífellu allar nætur síðustu tvo mánuði: Andar hún ekki örugglega?
Hún spratt fram úr og skaust með hljóðlausu fótataki yfir að vöggunni. Þetta voru bara tvö til þrjú skref, en þegar hún tók þau leið henni alltaf eins og hún synti á móti þungum straumi með lungun full af vatni.
Andar hún ekki örugglega?
Barnið lá í vöggunni, vandlega reifað og steinsofandi. Elín lagði lófann mjúklega á brjóst þess og beið. Brjóstkassinn lyftist hægt og rólega áður en hann seig aftur niður. Svo lyftist hann aftur og seig. Elín fann hnútinn í maganum slakna og taldi andardrætti dóttur sinnar.
„Einn, tveir, þrír…“
Hún taldi alltaf upp í tíu. Ef hún næði ekki upp í tíu andardrætti þá myndi barnið ekki lifa nóttina.
„Sofðu rótt, ástin mín,“ hvíslaði hún og kyssti barnið varlega á ennið.
„Fyrirgefðu,“ bætti hún síðan við, en var ekki viss hvort hún væri að biðja barnið afsökunar á raskinu eða sjálfa sig á því að hafa svikið eigið loforð um að hætta. Hætta að rífa sig sífellt upp um miðja nótt og næra þessa yfirgnæfandi ógn sem fylgdi henni hvert fótmál.
Hún vissi að það versta sem hún gat gert var að athuga málið. Sálfræðingurinn hennar hafði minnt hana á það síðast í gær að eina leiðin til að losna undan oki þráhyggjunnar væri að framkvæma ekki áráttuna. Að ganga inn í óttann án þess að verjast honum og vona bara það besta.
Eins og það sé eitthvað hægt þegar óttinn snýst um að barnið manns deyi.
Hún andvarpaði.
Fyrst hún var komin á fætur gat hún allt eins farið fram og fengið sér vatnsglas áður en hún skriði aftur upp í rúm.
Í eldhúsinu var allt á sínum stað. Skúffurnar voru lokaðar og læstar með öryggislæsingum fyrir börn. Hnífastandurinn stóð innst á eldhúsbekknum og hnífarnir í honum sneru egginni að veggnum.
Hún opnaði uppþvottavélina og náði sér í glas. Setti fingurna í sápuhólfið til að tryggja að þar lægi ekki uppþvottatafla á glámbekk.
Hún skrúfaði frá kalda vatninu, breytti svo yfir í heitt til að geta snúið strax aftur alveg yfir á kalt. Það hjálpaði henni að finnast kalda vatnið vera örugglega kalt.
Hún þambaði vatnið og fyllti glasið strax aftur til að fá sér meira. Brjóstagjöf var sko ekkert grín og eins gott að vera með nóg af mjólk fyrir þá stuttu þegar hún vaknaði.
Skyndilega heyrðist barnsgrátur innan úr herberginu. Lágt en skýrt, nóg til að Elín fann mjólkina renna fram í brjóstin.
Hún lagði glasið í skyndi ofan í vaskinn og flýtti sér inn í herbergi, hálft í hvoru glöð að heyra lífsmarkið en líka dálítið örg yfir að komast ekki beint aftur undir sæng.
Þegar hún kveikti næturljósið og leit ofan í vögguna horfði barnið beint í augun á henni og brosti í fyrsta sinn. Elín fann hlýju streyma um sig alla og brosti á móti. Hún tók stúlkuna upp og þrýsti henni að sér, gekk svo út að svefnherbergisglugganum og horfði á nálægan ljósastaur lýsa upp mannlaust umhverfið.
„Sjáðu,“ sagði hún og benti út um gluggann. „Nótt.“
–
Dagsbirtan ruddist inn í herbergið þegar Garðar dró tjöldin frá gluggunum.
„Það er kominn dagur og það bíður þín kaffibolli frammi,“ sagði hann og ýtti við henni, brosandi eins og sól í heiði að vanda.
Elín gretti sig og lyfti úfnum kollinum upp af koddanum.
„Helltirðu upp á?“ spurði hún og reisti sig upp á olnbogana.
„Það held ég nú!“ sagði hann glaðbeittri röddu og kyssti hana á ennið um leið og hann lagði hjalandi kornabarnið í fangið á henni.
„Þessi er samt líka orðin þyrst og ég get lítið gert í því.“
Elín brosti og hneppti frá náttskyrtunni með annarri hendi. Hún var orðin lagin við það en barnið var samt óþreyjufullt og teygði sig opinmynnt að bringu móður sinnar, eins og ungi í hreiðri að bíða eftir næstu máltíð.
Hún lagði stúlkuna á brjóstið og hún lygndi aftur augunum um leið og fyrsti sopinn rann upp í hana.
Skyndilega rann Elínu fyrir hugskotssjónum, eitt augnablik, mynd af barninu að drukkna í mjólkinni. Hún klemmdi aftur augun og hristi höfuðið.
Í sömu mund kom Garðar aftur inn í herbergið, nú klæddur í jakka og strigaskó, með tölvutösku á öxlinni.
„Ég þarf að drífa mig í vinnuna,“ sagði hann og kyssti mæðgurnar. „Mýsnar verða að nýta tækifærið og leika sér á meðan kettirnir bregða sér frá.“
Hann blikkaði hana stríðnislega og var horfinn út um dyrnar áður en hún náði að kveðja.
„Alveg rétt,“ hugsaði hún með sér. „Kvennaverkfallið.“
–
Þegar stúlkan hafði drukkið nægju sína fór Elín fram úr rúminu og undirbjó bleyjuskipti.
Hún lagði dóttur sína á skiptiborðið við enda rúmsins, tók upp eina bleyju og skoðaði hana vandlega.
Horfði á tölustafinn framan á, rakti lögun hans með fingrinum og sagði upphátt:
„Númer þrjú.“
Því næst klæddi hún barnið úr náttfötunum og fjarlægði næturbleyjuna.
„Nei sko, bara full pissubleyja! Duglega stelpan mín,“ sagði hún glaðlega og strauk kviðinn á barninu mjúklega.
Því næst opnaði hún hreinu bleyjuna og aðgætti aftur tölustafinn framan á, eins og til að gulltryggja að um sömu bleyju væri að ræða og þá sem hún hafði rannsakað skömmu áður.
„Númer þrjú,“ sagði hún aftur og renndi bleyjunni síðan undir barnið.
Hún losaði um límrenningana sitthvoru megin og togaði þá fram fyrir magann til að festa bleyjuna.
„Fyrst hægra megin, svo vinstra megin,“ sagði hún og kjáði framan í barnið sem horfði fast á móður sína.
Hún renndi vísifingrum eftir jöðrum bleyjunnar að innan til að blúndan lægi öll utan við bleyjuna. Annars myndi leka framhjá.
Svo losaði hún festingarnar á bleyjunni aftur.
„Núna vinstra megin og svo aftur hægra megin.“
Í þetta sinn vandaði hún sig sérstaklega við að haga festingunum þannig að samskeytin yrðu bein, svo hún þyrfti ekki að eyða tíma í að endurtaka allt ferlið.
„Svona,“ sagði hún loks ánægð og tók til við að klæða stúlkuna, sem brosti nú aftur til mömmu sinnar.
Þegar barnið var klætt fór Elín fram í eldhús og lagði það á leikteppið sitt á gólfinu. Því næst drakk hún kaffið og brá sér aftur inn í herbergi til að klæða sig.
Hún hrökk í kút þegar mynd af stúlkunni, kafnaðri á gólfinu, ruddist óboðin í hugann á henni.
Hún horfðist í augu við sjálfa sig í speglinum.
„Ekki ná í hana. Það er allt í lagi með hana. Hún liggur bara og leikur sér,“ sagði hún við spegilmyndina og reyndi að hljóma hughreystandi. Hélt þó ómeðvitað niðri í sér andanum þar til hún heyrði hjalað aftur frammi í stofu.
Hún andaði léttar, færði sig nær speglinum og togaði þreytulegt andlitið til. Strauk fingrunum varlega yfir baugana undir augunum.
„Þetta gera fjórar vaknanir á nóttu manni,“ sagði hún við sjálfa sig og andvarpaði.
Hún heyrði aftur í barninu frammi og ákvað að nýta tækifærið og pakka ofan í skiptitöskuna á meðan það yndi sér svona vel.
Hún setti bleyjur og föt í töskuna, tvöföld sett af öllu, ef eitthvað skyldi blotna. Hitamæli og vaselín, ekki því hún ætti von á að þurfa að nota það, heldur af því að ef hún tæki það ekki með væri öruggt að barnið fengi hita.
Loks hengdi hún skiptitöskuna á vagninn og aðgætti svefnpokann.
„Engar lausar reimar.“
Hún leit út um gluggann.
Sól.
Trén í garðinum bærðust ekki.
Logn.
Maður sem gekk framhjá togaði húfuna sína niður fyrir eyru og hagræddi þykkum trefli sem hann bar um hálsinn.
Kalt.
„Sól, logn, kalt,“ sagði hún og hófst handa við að tína til viðeigandi útifatnað fyrir barnið sem var nú sofnað á leikteppinu.
Elín náði að klæða hana á teppinu án þess að hún rumskaði.
Hún þreifaði smágerðan brjóstkassann.
„Andar hún ekki örugglega?“
Skyndilega heyrðust hróp fyrir utan um að feðraveldið mætti fokka sér.
Elín leit á klukkuna.
„Sjitt, við þurfum að drífa okkur.“
Hún stökk á fætur og klæddi sig í þykka úlpu og kuldaskó.
„Sól, logn, kalt.“
Því næst klæddi hún sig í rauða ullarsokka.
„Fyrst hægri, svo vinstri.“
Klæddi sig síðan úr þeim aftur.
„Síðan vinstri og svo aftur hægri.“
Hún aðgætti bremsurnar á vagninum.
Læsti, aflæsti, læsti aftur og aflæsti aftur.
Hljóp inn í eldhús til að yfirfara heimilistækin og helluborðið.
Benti á hvert þeirra með vísifingri um leið og hún sagði:
„Slökkt. Slökkt. Slökkt. Slökkt. Slökkt.“
Hún dröslaði kerrunni gegnum þrönga forstofuna og að vanda byrjaði stúlkan að gráta, en Elín vissi sem var að stúlkunni leið best í vagninum þegar hann var á hreyfingu og hún myndi jafna sig þegar þær væru komnar af stað. Lét það ekki eftir sér að kíkja ofan í vagninn, æfði sig að bjóða óttanum byrginn. Þess í stað sussaði hún sefandi á lokaðan vagninn og ruggaði honum fram og aftur á meðan hún læsti hurðinni á eftir þeim.
Læsti, aflæsti, læsti aftur og aflæsti aftur.
Óboðin mynd af henni að lyfta stúlkunni upp úr vagninum og láta hana falla fram af stigapallinum niður á gangstéttina, spratt fram.
Elínu sundlaði svo hún staldraði við og lokaði augunum. Hélt fastar í vagninn, bara til að hugsunin myndi alveg örugglega ekki raungerast.
Hún var svo þreytt að henni fannst eins og barnsgráturinn væri búinn að hreiðra um sig inni í höfðinu á henni. Heyrði hann eins og úr fjarska, orðin sljó af svefnlausum nóttum.
Hún hristi sig og gekk af stað, og eins og svo oft áður dofnaði gráturinn eftir því sem þær gengu lengra, þar til hann fjaraði loks alveg út.
Elín dró andann léttar og gekk hraðar í átt að Arnarhóli þar sem þúsundir kvenna biðu þeirra.
Sólin skein og óvænt rann um æðar hennar óræður kraftur.
–
Eftir því sem Elín nálgaðist miðbæinn fylltust göturnar smátt og smátt af konum og kvárum af öllum stærðum og gerðum. Ein kona klappaði taktfast á trommu, svo hátt að Elín óttaðist að dóttir hennar myndi vakna við lætin. Önnur hélt á skilti sem á stóð:
Ég hef fengið fokking nóg!
Hjartað í Elínu tók kipp. Andrúmsloftið var rafmagnað og hún efaðist um að þarna væri viðeigandi að hafa ungabarn. Hún ýtti vagninum í gegnum þvögu fólks og reyndi að halda ró sinni, einbeitti sér að því að taka eftir rólegu fólki sem stóð bara og talaði saman. Hún andaði ofan í magann og fann ilminn af köldum október í bland við kaffi í nálægum pappamálum. Það slaknaði aðeins á taugunum við það.
„Flott að sjá svona margar ungar mæður hérna!“ sagði kona sem gekk framhjá henni og ýtti sambærilegum vagni og Elín var með á undan sér.
„Sefur barnið bara?“ spurði hún svo með uppgerðaröfund og bros í röddinni.
„Já,“ sagði Elín ósjálfrátt og brosti feimnislega. Það var ekki laust við að hún fyndi fyrir stolti.
„Æðislegt! Þau finna það á sér þessi kríli að málefnið er gott,“ bætti konan kankvíslega við og labbaði áfram í átt að mannþrönginni.
Elín ákvað að halda sig nálægt þessari ungu móður, hún styngi eflaust sjálf ekki jafn mikið í stúf með vagninn sinn ef önnur kona með barnavagn væri nálægt.
Þær runnu saman við þvöguna og allt í kring ómaði söngur stærsta kvennakórs sögunnar:
„Þori ég, vil ég, get ég? – Já, ég þori, get og vil!“
Þá þyrmdi yfir Elínu og hún sleppti takinu af barnavagninum.
Orð konunnar ómuðu og bergmáluðu í höfðinu á henni:
„Sefur barnið bara?“
„Sefur barnið bara?“
„Sefur barnið bara?“
Skyndilega var enginn á Arnarhóli.
Bara hún og vagninn og myrkur.
Hún fann hvert einasta hár á líkamanum rísa, tímann stöðvast.
Ekkert hljóð.
Allan þennan tíma.
Ekki nokkurt hljóð úr vagninum.
Bara þung, svört þögn.
Síðan lenti hún aftur í þvögunni.
Sólarljósið, fólkið, hrópin, söngurinn — ærandi hávaði.
Umhverfis hana hélt þvagan áfram að hreyfast, eins og öldur sem vita ekki að einhver er að drukkna.
Hún hafði sleppt því að kíkja.
Sleppt því að athuga.
Sleppt því að gulltryggja sig.
Það var enginn tími til að hreyfa fæturna.
Enginn tími til að hlaupa.
Enginn tími til að biðja um hjálp.
Tíminn var liðinn.
Óttinn var orðinn.
Heimurinn var aðeins eitt endalaust frosið augnablik.
Svo kom hljóðið.
Öskur úr miðju mannhafinu.
Ævafornt vein úr iðrum jarðar.
Hljóðið sem heyrist þegar hjarta móður springur í þúsund mola.
Konurnar í kring gripu hana áður en hún lenti á jörðinni. Stumruðu yfir henni, lamaðri á köldu grasinu. Úr fjarska heyrði Elín einhvern biðja um að hringt yrði á sjúkrabíl.
Hvað gerðist?
Hún bara öskraði og datt svo niður.
Leggið hana á hliðina.
Guð minn góður, aumingja konan.
Elín var ekki til á þessu augnabliki.
Ekki fyrr en hún heyrði loks annað hljóð.
Varla greinanlegt.
Ofurlágt, en þó svo sterkt að hún fann hjartavöðvann slakna í brjóstinu.
Það barst úr vagninum.
Barnsgrátur.
Undurfallegur barnsgrátur.
„Hún er þá hérna“, umlaði hún og huldi andlitið með lófunum, brast síðan sjálf í hljóðan grát.
Hún sagði eitthvað.
Hvað sagðirðu vinan?
Hún er að benda á barnavagninn.
Auðvitað, barnið hennar grætur, getur einhver ruggað vagninum?
Hún lokaði augunum.
Fann konurnar umlykja sig.
Fann þær grípa sig.
Heyrði þær raula vögguvísu fyrir barnið.
Svo sofnaði hún í grasinu, eins og ungi í hreiðri.
Inga Kristín er að ljúka BA-gráðu í íslensku, með ritlist sem aukagrein, en hefur einnig lokið kennaranámi og viðbótardiplóma í kynjafræði. Hún les skáldsögur af áfergju og heldur úti opinberri lestrardagbók undir merkjum Bókastoðarinnar á instagram (@bokastodin).
