Gæðablóð er sjálfsævisögulegt verk samið og flutt af þeim Davíð Þór Katrínarsyni, Jónmundi Grétarssyni og Unnsteini Manuel Stefánssyni. Verkinu er leikstýrt af Þóru Karítas Árnadóttur. Kristofer Rodriguez Svönuson sér um tónlistina. 

Hver er nógu íslenskur?

Þeir Davíð, Jónmundur og Unnsteinn stíga á sviðið og kynna sig. Í kvöld eru þeir ekki í hlutverkum, þeir eru að leika sjálfa sig og segja sínar sögur. Verkið fjallar um þeirra upplifun af að vera rammíslenskir menn sem eru ítrekað álitnir ekki nægilega íslenskir. Og hvers vegna er það? Ekki eru þeir með hreim eða bera erlend nöfn, nei, þeir eiga það allir sameiginlegt að vera brúnir á hörund. Og það merkilega við Ísland, fyrir utan eldfjöllin og allt það, er hversu mörg okkar halda ennþá að allir Íslendingar séu hvítir. 

Nú er ég strax búin að tapa nokkrum lesendum í þessum leikdómi, það eru nefnilega algeng viðbrögð að hrökkva í smá vörn þegar kynþáttafordómar okkar hér á landi eru dregnir fram í dagsljósið. Við erum nefnilega svo viss um að við séum alveg saklaus af þeim. Við erum svo lítil þjóð. Og fámenn. Og meinum svo vel. En sífellt sannast, eftir því sem fleiri og fleiri blandaðir Íslendingar vaxa úr grasi og segja sögur sínar að það er komið allt öðruvísi fram við litaða Íslendinga en þá hvítu.

Allt gengur upp

Það er mikið hugrekki sem einkennir flutning þeirra Jónmundar, Davíðs og Unnsteins, því það er ekki auðvelt að afhjúpa stóra hluta af sjálfum sér uppi á sviði, kvöld eftir kvöld. Þeir eru að gefa mikið af sér með þessari sýningu og bjóða af örlæti áhorfendum að upplifa Ísland í gegn um þeirra augu. Þá er auðvitað misjafnt hvernig áhorfendur upplifa sýninguna, bæði vegna lifaðra reynslu þeirra og þeirra eigin bakgrunns. 

En hvað sem því líður þá er eitt ljóst, og það er að verkið er afburðavel skrifað og því stýrt af glæsibrag. Þóra Karítas heldur góðu tempói í sýningunni og það er aðdáunarvert hversu vel verkið rennur sem heild þrátt fyrir að vera sett upp á ákveðinn sketcha-hátt þar sem leikararnir þrír skiptast á að segja sögur sínar eða bregða sér í ýmis hlutverk.

Það er átakanlegt að sjá Jónmund rifja upp rasisma gegn sér sem barni og ungmenni, og heyra að það valdi honum áhyggjum að hans eigin börn muni upplifa eitthvað svipað. Það er ótrúlega merkilegt að heyra Unnstein segja frá því hvernig hann er álitinn hvítur sums staðar í heiminum og svartur annar staðar, því kynþáttur er auðvitað manngerð uppfinning sem þjónar þeim eina tilgangi að flokka okkur og kúga. Hvernig Davíð segir svo frá kynþáttafordómum í sinn garð og áhrifum og flótta undan staðalmyndum um svarta er mjög lýsandi og nístandi frásögn. Hvernig þeir skiptast á að gera grín að sjálfum sér og öðrum, jafnvel samfélaginu í heild er frábært lím sem tengir sorglegri senur og úr verður samfella af tilfinningum og sannleika sem enginn ætti að láta fram hjá sér fara.

Viðtökur

Nú hef ég nefnt að uppruni þeirra sem sitja í salnum muni hafa áhrif á hvernig þeim finnst sýningin, en ég vil samt hvetja nákvæmlega alla til að skella sér á verkið. Það verður til að mynda ensku texti á sjöundu sýningu, svo ekki eingöngu íslenskumælandi fólk getur notið. Það er ofsalega mikilvægt, hver sem við erum, að læra um ólíkar upplifanir, og það er gott að sjá Þjóðleikhúsið setja sýningu sem þessa upp á stóra sviðinu. Nú á tímum mikils rasisma og bakslaga upp um alla veggi er ótrúlega mikilvægt að standa saman og halda áfram, eða byrja, að fræða sig, auka sýn sína á lífið og ögra ríkjandi hugmyndum.

Mikilvægi leikhússins

Fögnum innflytjendum, fjölbreytileika og fegurðinni í sársaukanum. Hættum að gera fólk að staðalmyndum, hættum að halda að rasistabrandarar séu fyndnir því brúnt fólk er þvingað til að hlægja með. Njótum góðrar sýningar með lifandi tónlist, leikgleði og styrk. Þar sem orð úr munni barns eru stundum sögð betri en fullorðinna þá má þess geta að tólf ára barnið sem ég tók með mér á sýninguna sagði að þetta væri besta leikrit sem hún hefur séð og að hana langi aftur. Og það kalla ég góð meðmæli.