Ég, Jóhanna, er íslenskun á breska verkinu I, Joan og er eftir leikskáldið Charlie Josephine. Verkið var fyrst sett upp árið 2022 en birtist nú á fjölum Tjarnarbíós. Í kynningartexta er sagt að verkið sé ,,kraftmikil og persónuleg uppreisn gegn kynjatvíhyggjunni þar sem saga Jóhönnu af Örk er sögð á nýjan og ógleymanlegan hátt“. Engu er logið í þeirri lýsingu, því vissulega hefur sögunni sem við þekkjum flest vel verið breytt og hún aðlöguð að kynsegin Jóhönnu, en það er bæði skemmtileg og frjó hugmynd sem ég hef ekkert út á að setja, en hún líður því miður fyrir ýmsa vankanta í uppfærslunni sjálfri.

Mikið af hæfileikafólki kemur að sýningunni, en Valgeir Skagfjörð þýðir verkið og Aron Martin Ásgerðarson leikstýrir og Fjölnir Gíslason sér um lýsingu. Eva Halldóra Guðmundsdóttir er dramtúrg og Ronja Jóhannsdóttir sér um tónlistina. Sara Hjördís Blöndal sér um búningana og þær Rebecca Hidalgo og Cristina Agueda sjá um sviðshreyfingar og dans, en sviðsbardagahreyfingarnar eru í höndum Örnu Magneu Danks. Elísabet Skagfjörð fer með hlutverk Jóhönnu, Albert Halldórsson er konungsefnið og Fannar Arnarsson leikur Tómas, lágstéttarmann sem hefur einhvern veginn komist inn í hirðina. Elva María Birgisdóttir, Sindri Freyja Bjarnabur, Ari Ísfeld, Hlynur Þorsteinsson,  Sigurður “Gógó“ Starr Guðjónsson, Cristina Agueda, Olga Maggý Winther og Aron Daði Ichihashi Jónsson leika minni hlutverkin og sjá um dans og bardaga.

Og með allt þetta hæfileikafólk, þessa áhugaverðu sögu og uppáhalds leikhúsið mitt, hvað gæti þá farið úrskeiðis? Ég gerði ráð fyrir að þetta yrði æðisleg sýning sem ég myndi elska, enda hljóma ég eins og markhópurinn. En mér að óvörum var ég alls ekki nógu hrifin. Þó margt væri gott og sterkt, það hafi stundum verið hægt að hlæja og eldræða Jóhönnu í lokin hafi verið hverju orði sannari og þarfari, þá var eitthvað sem gekk ekki alveg upp.

„Hættu að öskra á mig“

Helsta vandamálið er, að ég held, handritið sjálft. Sýningin er tæpir þrír tímar og á margan hátt allt of löng. Sömu atriðin eru endurtekin svo áhorfandi fær örlítinn leiða á þeim og sömu hugtökin og pælingarnar eru útskýrð oft á sama hátt. Jóhönnu finnst tungumálið ekki nóg yfir manneskju eins og sig, sem er alveg rétt, en það þarf kannski ekki að endurtaka það trekk í trekk án þess að víkka út eða opna pælinguna frekar eða jafnvel orða hana bara aðeins öðruvísi. Þó að leikarar leiki á heildina mjög vel og líkamni hlutverk sín er orkustigið aðeins of hátt frá byrjun, svo það er ekkert að fara nema upp. Niðurstaðan verður að það eru allir að öskra eiginlega allan tímann. Og það er svolítið þreytandi að sitja undir því í marga klukkutíma. Þegar Jóhanna segir sjálft á einum stað í verkinu „hættið að öskra á mig,“ þá hugsar áhorfandi, já plís, hættið.

„Það er öllum farið að leiðast“

Leikararnir eru að mínu mati aðeins of margir. Það eru vissulega hlutverk fyrir alla, en ég held að þetta verk væri mun sterkara sem einleikur, þar sem leikkvárið sem færi með hlutverk Jóhönnu færi líka í hlutverk Karls, og kvennanna sem segja háni að halda sig innan tvíhyggjunnar og spila eftir leikreglunum. Þá hefði lengdin lagast heilmikið og dýptin hefði aukist, að ég held. Þá fær líka kvár að vera í öllum hlutverkum, og fær að segja og móta sína sögu algerlega sjálft, án þess að þurfa að færa öðrum mótunarkraft um eigin sjálfsveru í hendur. Það er vissulega gaman að hafa Ballroom senu og að fagna transleikanum, og nú eins og á flestum öðrum tímabilum þegar hættulegt og erfitt er að vera trans finnst mér fallegt og mikilvægt að sjá trans og kynsegin fólk á sviði, að sjá fánann og að finna fögnuðinn í gegn um erfiðleikana. En það væri kannski hægt að finna milliveg og hafa einleik með dönsurum, og fá þannig það besta úr báðum heimum, eins og sagt er.

„Þið segið allt of mörg orð“

Byrjun verksins er sterk. Aðalleikarinn stígur fram og býður okkur velkomin, setur spennuna hátt og er mjög áhrifamikið í nærværu sinni. Svo tekur Karl konungur við, og honum leiðist. Hann er leikinn af Alberti Halldórssyni sem sýnir frábæra takta og er áhrifaríkur í gamanleik og tregablöndnum frekjuköstum svo það er virkilega gaman að fylgjast með honum. Þá stígur Fannar Arnarsson ekki eitt einasta feilspor sem Tómas, og ég var mjög hrifin af Sindra Freyju í hlutverki tengdamóðurinnar illgjörnu. Elva María Birgisdóttir er alveg frábær í hlutverki drottningarinnar og búningarnir voru marglaga og táknmiklir, fylgdu, að því virðist bresku útgáfunni nokkuð vel, og nýttu sér liti og efni á skemmtilegan hátt til að fanga stemningu, andrúmsloft og upplifun. Dansatriðin voru líka góð, það er alltaf gaman að sjá dans nýttan sem bardaga, þó eitthvað af endurtekningunum í þeim senum hafi kannski mátt missa sín. Ég var hrifin af dönsurunum sem fylltu sviðið af smá lit og lífi, en aðeins minna heilluð af körlunum þremur sem tóku að sér að vera rödd leiðindanna og karlaveldisins, en það er kannski ekki við leikarana að sakast, þeir voru nú einu sinni að leika leiðindin og íhaldið uppmálað. Þá voru réttarhöldin í miklum anda The Wall í búningum og látbragði og hefðu mátt standa yfir svona sjö sinnum skemur. 

Niðurstaðan

Niðurstaðan er að ég vildi óska að mér hefði fundist þessi sýning æðisleg. Ég elska að sjá kynsegin leikara, sem gerist því miður allt of sjaldan, og hef sérstakt dálæti á sögulegum leikritum þar sem sögunni er snúið einhvern veginn á hvolf til að opna fyrir frekari túlkunarmöguleika, þá sérstaklega þegar hinseginleikinn er tekinn inn. En þar sem verkið var ekki nógu vel skrifað, ekki nógu snarpt, og endurtók ótrúlega margt sem bæði ég, sem kynsegin manneskja, og leikhúsförunauturinn minn sem er þekktastur fyrir að vera gagnkynhneigðasta vinkona mín, vissum, þá spurði ég mig líka fyrir hvern er verkið skrifað? Er það kannski bara fyrir yngri kynslóðir frekar en okkur gömlu hundana? Eða er það bara ekki nægilega vel skrifað til að hafa djúpstæð áhrif?